Opóźniony lot z wycieczki? Odszkodowanie od linii czy biura?

Opóźniony lot to frustrujące doświadczenie, zwłaszcza gdy jest częścią długo wyczekiwanej zorganizowanej wycieczki. W takiej sytuacji naturalnie pojawia się pytanie: do kogo skierować roszczenia o odszkodowanie do linii lotniczej czy do biura podróży? Jako Liwia Grabowska, pomogę Ci zrozumieć Twoje prawa i wskażę praktyczne kroki, aby skutecznie dochodzić rekompensaty.

Dwie ścieżki do odszkodowania: kogo i o co możesz pozwać?

Kiedy Twój lot w ramach zorganizowanej wycieczki jest opóźniony, stajesz przed dylematem: kto ponosi odpowiedzialność i do kogo powinieneś skierować swoje roszczenia? To bardzo ważne pytanie, ponieważ za taką sytuację odpowiadają dwa podmioty: linia lotnicza oraz biuro podróży, ale na zupełnie różnych podstawach prawnych. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe dla skutecznego dochodzenia odszkodowania, ponieważ pozwala precyzyjnie określić, czego i od kogo możesz żądać. Nie chodzi tu o wybór jednej z opcji, ale o świadome wykorzystanie dostępnych narzędzi prawnych.

Ścieżka nr 1: roszczenie wobec linii lotniczej na podstawie prawa UE

Linia lotnicza ponosi odpowiedzialność bezpośrednio wobec pasażera na podstawie Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady. To unijne prawo jasno określa, że przewoźnik jest zobowiązany do wypłaty ryczałtowego odszkodowania w przypadku znacznego opóźnienia (powyżej 3 godzin), odwołania lotu lub odmowy przyjęcia na pokład (overbooking). Co istotne, ta odpowiedzialność jest niezależna od tego, czy bilet lotniczy kupiłeś bezpośrednio, czy był on częścią pakietu turystycznego. Odszkodowanie od linii lotniczej ma charakter zryczałtowany, co oznacza, że jego wysokość jest stała i zależy od długości trasy lotu, a nie od faktycznie poniesionych strat.

Ścieżka nr 2: reklamacja w biurze podróży za zepsuty urlop

Biuro podróży, jako organizator wycieczki, odpowiada za należyte wykonanie całej umowy o imprezę turystyczną, a więc za wszystkie usługi objęte pakietem w tym transport. Podstawą prawną jest w tym przypadku ustawa o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Od biura możesz żądać obniżenia ceny wycieczki proporcjonalnie do niewykonanych lub nienależycie wykonanych usług. Co więcej, możesz domagać się odszkodowania za poniesione straty materialne (np. dodatkowe koszty noclegu czy transportu, których organizator nie pokrył) oraz, co bardzo ważne, zadośćuczynienia za tzw. "zmarnowany urlop". To ostatnie roszczenie dotyczy szkody niemajątkowej, czyli stresu, zawiedzionych nadziei i utraty przyjemności z wypoczynku.

Czy można żądać pieniędzy od obu firm jednocześnie? Kluczowa zasada

Tak, zasadniczo możesz dochodzić roszczeń zarówno od linii lotniczej, jak i od biura podróży. Prawo dopuszcza taką "podwójną odpowiedzialność". Ważne jest jednak, aby pamiętać o kluczowej zasadzie: nie możesz uzyskać podwójnej rekompensaty za tę samą szkodę. Oznacza to, że odszkodowanie uzyskane od linii lotniczej na podstawie Rozporządzenia 261/2004 może zostać potrącone z odszkodowania dochodzonego od biura podróży. Jeśli więc linia lotnicza wypłaci Ci 400 euro, a biuro podróży uzna, że należy Ci się 600 euro za obniżenie ceny, to finalnie od biura podróży otrzymasz 200 euro. Możesz jednak dochodzić różnych roszczeń: od linii lotniczej ryczałtowego odszkodowania, a od biura podróży np. zadośćuczynienia za "zmarnowany urlop" czy zwrotu dodatkowych kosztów, które nie zostały pokryte przez przewoźnika. To otwiera drogę do kompleksowej rekompensaty.

Odszkodowanie od przewoźnika lotniczego: co musisz wiedzieć o rozporządzeniu 261/2004

Kiedy dokładnie przysługuje ci ryczałtowe odszkodowanie?

Zgodnie z Rozporządzeniem (WE) nr 261/2004, ryczałtowe odszkodowanie od linii lotniczej przysługuje Ci w kilku konkretnych sytuacjach:

• Opóźnienie lotu: Jeśli Twój lot dotarł do miejsca docelowego z opóźnieniem wynoszącym co najmniej 3 godziny. Liczy się moment otwarcia drzwi samolotu po wylądowaniu.
• Odwołanie lotu: Gdy Twój lot został odwołany, a linia lotnicza nie powiadomiła Cię o tym z odpowiednim wyprzedzeniem (co najmniej 14 dni przed planowanym terminem).
• Odmowa przyjęcia na pokład (overbooking): Jeśli linia lotnicza odmówiła Ci wejścia na pokład, mimo że miałeś ważną rezerwację i stawiłeś się do odprawy na czas, a nie było ku temu uzasadnionych przyczyn (np. zagrożenie bezpieczeństwa).

Pamiętaj, że te zasady dotyczą lotów rozpoczynających się na terenie UE, a także lotów do UE obsługiwanych przez przewoźników unijnych.

Ile pieniędzy możesz uzyskać? Konkretne kwoty: 250, 400 czy 600 euro?

Wysokość odszkodowania ryczałtowego jest stała i zależy od dystansu lotu. Oto konkretne kwoty:

Warto wiedzieć, że w przypadku lotów na dystansie powyżej 3500 km, jeśli opóźnienie wynosi od 3 do 4 godzin, linia lotnicza może obniżyć kwotę odszkodowania o 50%, czyli do 300 EUR. Jeśli jednak opóźnienie przekracza 4 godziny, przysługuje Ci pełne 600 EUR.

"Nadzwyczajne okoliczności": kiedy linia lotnicza ma prawo odmówić wypłaty?

Linia lotnicza może odmówić wypłaty odszkodowania, jeśli opóźnienie lub odwołanie lotu było spowodowane "nadzwyczajnymi okolicznościami", których nie dało się uniknąć nawet pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. To bardzo często wykorzystywana przez przewoźników klauzula, która jednak musi być odpowiednio uzasadniona. Przewoźnik ma obowiązek udowodnić, że takie okoliczności faktycznie zaistniały i że nie miał na nie wpływu. Przykłady nadzwyczajnych okoliczności to:

• Ekstremalne warunki pogodowe (np. gęsta mgła, burze śnieżne, silne wiatry), które uniemożliwiają bezpieczny start lub lądowanie.
• Strajki personelu kontroli ruchu lotniczego lub innych służb lotniskowych, które nie są związane z linią lotniczą.
• Zagrożenia bezpieczeństwa, takie jak alarmy bombowe, akty terroryzmu czy zamieszki na lotnisku.
• Niespodziewane usterki techniczne, które nie wynikają z zaniedbań w konserwacji samolotu (np. uderzenie pioruna, awaria silnika spowodowana przez ptaki).

Pamiętaj, że zwykłe usterki techniczne, wynikające z normalnej eksploatacji samolotu, zazwyczaj nie są uznawane za nadzwyczajne okoliczności. Warto więc zawsze dopytywać o dokładną przyczynę opóźnienia i weryfikować wyjaśnienia przewoźnika.

Jak krok po kroku złożyć skuteczną reklamację do linii lotniczej?

Skuteczne złożenie reklamacji do linii lotniczej wymaga systematyczności i odpowiedniego przygotowania. Oto, jak powinieneś postępować:

1. Zbierz dokumentację na lotnisku: Od razu po ogłoszeniu opóźnienia zbierz jak najwięcej dowodów. Poproś personel linii lotniczej o pisemne potwierdzenie przyczyny i czasu opóźnienia. Zachowaj wszystkie bilety, karty pokładowe, potwierdzenia rezerwacji. Jeśli poniosłeś dodatkowe koszty (posiłki, napoje, nocleg), zbieraj paragony i faktury.
2. Zgłoś roszczenie online lub pisemnie: Większość linii lotniczych ma na swoich stronach internetowych formularze reklamacyjne. Jeśli nie, przygotuj pismo reklamacyjne, w którym jasno określisz datę i numer lotu, trasę, czas opóźnienia oraz kwotę odszkodowania, której się domagasz. Powołaj się na Rozporządzenie (WE) nr 261/2004.
3. Dołącz wszystkie dowody: Do reklamacji dołącz skany lub kopie wszystkich zebranych dokumentów: biletów, kart pokładowych, potwierdzenia opóźnienia, paragonów za poniesione koszty.
4. Wyślij reklamację i zachowaj potwierdzenie: Jeśli wysyłasz reklamację pocztą, zrób to listem poleconym z potwierdzeniem odbioru. Jeśli online, upewnij się, że otrzymałeś potwierdzenie złożenia. To ważne w przypadku ewentualnych dalszych kroków prawnych.
5. Monitoruj sprawę: Linia lotnicza ma zazwyczaj 30 dni na odpowiedź. Jeśli nie otrzymasz odpowiedzi lub będzie ona negatywna, możesz podjąć dalsze kroki, o których opowiem później.

Odszkodowanie od biura podróży: jak walczyć o rekompensatę za nienależyte wykonanie umowy?

Czym jest "zmarnowany urlop" i jak udowodnić szkodę niemajątkową?

Pojęcie "zmarnowanego urlopu" to nic innego jak szkoda niemajątkowa, czyli krzywda psychiczna, jakiej doznałeś w wyniku nienależytego wykonania umowy przez biuro podróży. Obejmuje ona stres, zawiedzione nadzieje, utratę radości z wypoczynku, a nawet poczucie straty czasu i pieniędzy. Wysokość zadośćuczynienia za "zmarnowany urlop" nie jest sztywno związana z ceną wycieczki, ale zależy od stopnia dyskomfortu, intensywności negatywnych przeżyć i zawinienia organizatora. Aby udowodnić taką szkodę, zbieraj wszelkie dowody na to, jak opóźnienie wpłynęło na Twoje samopoczucie i przebieg urlopu: notuj szczegóły, rób zdjęcia (np. pustego hotelu, jeśli dotarłeś w nocy), zbieraj oświadczenia współpasażerów. Opisz dokładnie, co straciłeś np. jeden dzień plażowania, wycieczkę fakultatywną, czy po prostu spokojny początek wakacji.

Obniżenie ceny wycieczki: jak Tabela Frankfurcka pomaga oszacować twoje straty?

W przypadku nienależytego wykonania umowy przez biuro podróży, masz prawo do obniżenia ceny wycieczki. Pomocnym, choć niewiążącym prawnie, dokumentem jest Tabela Frankfurcka. To zbiór orzeczeń niemieckich sądów, który wskazuje procentowe obniżki ceny za różne wady imprezy turystycznej. Polskie sądy i biura podróży często posiłkują się nią jako wskazówką. Dla opóźnienia lotu, Tabela Frankfurcka sugeruje, że za każdą godzinę opóźnienia powyżej 4 godzin, można żądać obniżki o 5% jednodniowej ceny wycieczki. Oznacza to, że jeśli wycieczka kosztowała 2000 zł i trwała 10 dni (200 zł/dzień), a lot był opóźniony o 6 godzin, możesz domagać się obniżki o 10% (2 godziny x 5%) od ceny jednego dnia, czyli 20 zł. Oczywiście, to tylko przykład, a ostateczna kwota zależy od indywidualnej oceny. Tabela Frankfurcka jest dobrym punktem wyjścia do negocjacji.

Jakie dodatkowe koszty (hotel, posiłki) możesz odzyskać od organizatora?

Opóźnienie lotu może generować szereg dodatkowych, nieplanowanych kosztów. Od biura podróży możesz odzyskać te, które poniosłeś w związku z nienależytym wykonaniem umowy, a które nie zostały pokryte przez linię lotniczą lub samego organizatora. Mogą to być:

• Koszty dodatkowego noclegu, jeśli z powodu opóźnienia musiałeś spędzić noc w innym miejscu niż planowano, a biuro podróży nie zapewniło Ci zakwaterowania.
• Koszty posiłków i napojów, jeśli opóźnienie było długie, a organizator nie zapewnił odpowiedniego wsparcia (np. voucherów na jedzenie).
• Koszty transportu (np. taksówki), jeśli z powodu opóźnienia straciłeś połączenie z transportem zapewnionym przez biuro podróży, a ono nie zorganizowało alternatywnego.
• Koszty utraconych wycieczek fakultatywnych lub innych usług, za które zapłaciłeś, a z których nie mogłeś skorzystać z powodu opóźnienia.

Pamiętaj, aby zachować wszystkie paragony i faktury dokumentujące poniesione wydatki. Bez nich udowodnienie roszczenia będzie znacznie trudniejsze.

Perfekcyjna reklamacja do biura podróży: co musi zawierać i jakie dokumenty dołączyć?

Skuteczna reklamacja do biura podróży powinna być kompleksowa i dobrze udokumentowana. Oto, co powinna zawierać i jakie dokumenty warto do niej dołączyć:

1. Dane osobowe i kontaktowe: Twoje imię, nazwisko, adres, numer telefonu, adres e-mail.
2. Dane dotyczące wycieczki: Numer rezerwacji, nazwa imprezy turystycznej, termin wyjazdu i powrotu, nazwa biura podróży.
3. Szczegółowy opis zdarzenia: Dokładny opis opóźnienia lotu data, numer lotu, planowana godzina odlotu i przylotu, faktyczna godzina odlotu i przylotu, czas trwania opóźnienia. Opisz, jak opóźnienie wpłynęło na Twój urlop i jakie niedogodności spowodowało.
4. Konkretne żądania: Jasno określ, czego się domagasz:
   • Obniżenie ceny wycieczki (podaj proponowaną kwotę i uzasadnienie, np. odwołując się do Tabeli Frankfurckiej).
   • Zwrot poniesionych kosztów (wymień je i podaj kwoty).
   • Zadośćuczynienie za "zmarnowany urlop" (podaj proponowaną kwotę i uzasadnienie).
5. Uzasadnienie prawne: Powołaj się na ustawę o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych.
6. Lista załączników: Wymień wszystkie dokumenty, które dołączasz do reklamacji.
7. Podpis.

Do reklamacji dołącz następujące dokumenty (kopie lub skany):

• Umowa o imprezę turystyczną.
• Bilety lotnicze i karty pokładowe.
• Pisemne potwierdzenie opóźnienia od linii lotniczej (jeśli posiadasz).
• Rachunki i paragony za dodatkowo poniesione koszty.
• Zdjęcia, filmy dokumentujące niedogodności.
• Oświadczenia świadków (np. współpasażerów), jeśli są dostępne.
• Korespondencja z biurem podróży lub linią lotniczą.

Wyślij reklamację listem poleconym za potwierdzeniem odbioru lub e-mailem, zachowując potwierdzenie wysyłki.

Biuro podróży a linia lotnicza: która strategia jest dla ciebie korzystniejsza?

Szybki ryczałt czy walka o pełne zadośćuczynienie? Porównanie korzyści i wad

Wybór strategii dochodzenia odszkodowania zależy od wielu czynników, w tym od specyfiki opóźnienia i Twoich oczekiwań. Poniżej przedstawiam porównanie obu ścieżek, aby pomóc Ci podjąć świadomą decyzję.

Analiza przypadku: kiedy warto skupić się tylko na linii lotniczej?

Skupienie się wyłącznie na roszczeniu wobec linii lotniczej jest najbardziej sensowne w kilku sytuacjach. Po pierwsze, gdy opóźnienie jest krótkie (np. 3-5 godzin), ale kwalifikuje się do ryczałtowego odszkodowania, a jednocześnie nie spowodowało znaczących dodatkowych kosztów ani nie "zmarnowało" istotnej części urlopu. W takim przypadku, szybkie uzyskanie 250-600 euro może być najbardziej efektywnym rozwiązaniem. Po drugie, jeśli nie zależy Ci na walce o zadośćuczynienie za "zmarnowany urlop" i preferujesz prostszą, bardziej przewidywalną ścieżkę. Po trzecie, gdy nie poniosłeś żadnych dodatkowych, znaczących strat materialnych, które mogłyby być podstawą roszczenia wobec biura podróży. W tych scenariuszach, dochodzenie odszkodowania od przewoźnika jest zazwyczaj szybsze i mniej obciążające.

Analiza przypadku: kiedy roszczenia do biura podróży mają większy sens?

Roszczenia do biura podróży nabierają większego sensu, gdy opóźnienie lotu było bardzo długie (np. kilkanaście, kilkadziesiąt godzin) i znacząco wpłynęło na przebieg całej wycieczki. Jest to również korzystna opcja, jeśli poniosłeś znaczne straty materialne (np. musiałeś opłacić dodatkowy nocleg, transport, straciłeś opłacone wycieczki fakultatywne), a linia lotnicza nie pokryła tych kosztów. Przede wszystkim jednak, roszczenie do biura podróży jest kluczowe, gdy czujesz, że opóźnienie spowodowało duży dyskomfort, stres i utratę wypoczynku, czyli masz silne podstawy do dochodzenia zadośćuczynienia za "zmarnowany urlop". W takich sytuacjach, potencjalna kwota odszkodowania od biura podróży (obniżenie ceny plus zadośćuczynienie) może znacznie przewyższać ryczałtowe odszkodowanie od linii lotniczej, nawet jeśli to ostatnie zostanie potrącone.

Najczęstsze błędy i pułapki: jak skutecznie walczyć o swoje pieniądze

Uwaga na terminy! Jak krótki jest w Polsce czas na dochodzenie roszczeń?

Jedną z największych pułapek, na którą często zwracam uwagę, jest termin przedawnienia roszczeń. W Polsce, roszczenia o odszkodowanie od linii lotniczej na podstawie Rozporządzenia 261/2004 przedawniają się z upływem zaledwie 1 roku od dnia lotu. To jeden z najkrótszych terminów w całej Unii Europejskiej, dlatego nie można zwlekać! Złożenie reklamacji do przewoźnika lotniczego zawiesza bieg tego terminu, co daje Ci trochę czasu, ale tylko złożenie pozwu do sądu lub wniosku do Rzecznika Praw Pasażerów skutecznie przerywa bieg przedawnienia. W przypadku roszczeń wobec biura podróży, termin przedawnienia jest dłuższy i wynosi 3 lata od dnia zakończenia imprezy turystycznej, co daje nieco więcej swobody, ale i tak nie warto odkładać sprawy na później.

Dokumentacja to podstawa: jakich dowodów nie możesz pominąć?

Bez solidnej dokumentacji Twoje szanse na skuteczne dochodzenie odszkodowania drastycznie maleją. Zawsze podkreślam, że każdy dowód jest na wagę złota. Nie możesz pominąć następujących dokumentów i informacji:

• Bilety lotnicze i karty pokładowe (oryginały lub czytelne kopie).
• Potwierdzenie rezerwacji lotu i wycieczki.
• Pisemne potwierdzenie opóźnienia od linii lotniczej lub obsługi lotniska, zawierające przyczynę opóźnienia. Jeśli nie możesz go uzyskać, zanotuj numer lotu, trasę, planowany i faktyczny czas odlotu/przylotu.
• Rachunki i paragony za wszelkie dodatkowo poniesione koszty (posiłki, napoje, nocleg, transport), które nie zostały zapewnione przez przewoźnika lub organizatora.
• Zdjęcia i filmy dokumentujące sytuację na lotnisku, brak informacji, warunki oczekiwania, itp.
• Korespondencja z linią lotniczą lub biurem podróży (e-maile, pisma).
• Oświadczenia świadków (np. współpasażerów) ich dane kontaktowe i krótkie opisy sytuacji.
• Umowa o imprezę turystyczną z biurem podróży.

Im więcej dowodów zgromadzisz, tym silniejsza będzie Twoja pozycja.

Co zrobić, gdy twoja reklamacja została odrzucona? Dalsze kroki prawne

Nie zawsze reklamacja zostaje od razu uwzględniona. Jeśli Twoja reklamacja do linii lotniczej lub biura podróży została odrzucona, nie poddawaj się! Masz kilka dalszych opcji:

• Skarga do Urzędu Lotnictwa Cywilnego (ULC): W przypadku roszczeń wobec linii lotniczej, możesz złożyć skargę do Rzecznika Praw Pasażerów przy ULC. ULC ma uprawnienia do mediacji i wydawania opinii, które mogą pomóc w rozwiązaniu sporu.
• Pomoc rzecznika konsumentów: W przypadku roszczeń wobec biura podróży, możesz zwrócić się o pomoc do miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów. Oferują oni bezpłatne porady prawne i mogą pomóc w sporządzeniu pism oraz mediacji.
• Pozew sądowy: Ostatecznym krokiem jest złożenie pozwu do sądu. Warto rozważyć tę opcję, zwłaszcza gdy kwota roszczenia jest znacząca. Możesz skorzystać z pomocy prawnika lub firm specjalizujących się w dochodzeniu odszkodowań lotniczych.
• Alternatywne metody rozwiązywania sporów (ADR): Niektóre linie lotnicze i biura podróży uczestniczą w systemach ADR, które oferują pozasądowe rozwiązywanie sporów, np. mediacje czy arbitraż.

Pamiętaj, aby zawsze działać w ramach obowiązujących terminów przedawnienia.

Twoja checklista do uzyskania odszkodowania za opóźniony lot

Najważniejsze działania na lotnisku: co zrobić tu i teraz?

Szybka reakcja na lotnisku jest kluczowa dla późniejszego sukcesu w dochodzeniu odszkodowania. Oto, co powinieneś zrobić od razu po ogłoszeniu opóźnienia:

1. Zbierz informacje: Zapytaj personel linii lotniczej lub obsługę lotniska o przyczynę i przewidywany czas opóźnienia.
2. Poproś o pisemne potwierdzenie: Poproś o pisemne potwierdzenie opóźnienia oraz jego przyczyny. Jeśli to niemożliwe, zanotuj wszystkie szczegóły (numer lotu, trasę, planowane i faktyczne godziny, nazwę linii).
3. Dokumentuj koszty: Jeśli ponosisz dodatkowe koszty (posiłki, napoje, nocleg), zachowuj wszystkie paragony i faktury.
4. Zbieraj dowody wizualne: Rób zdjęcia tablic informacyjnych z opóźnieniem, pustych stanowisk odprawy, warunków oczekiwania.
5. Zapisz dane świadków: Jeśli podróżujesz z innymi osobami lub poznajesz innych pasażerów, poproś o ich dane kontaktowe mogą być cennymi świadkami.
6. Skorzystaj z przysługujących Ci praw: Pamiętaj, że w przypadku długiego opóźnienia (zależnie od dystansu lotu), linia lotnicza ma obowiązek zapewnić Ci posiłki, napoje, a w razie konieczności nocleg i transport do niego. Domagaj się tych świadczeń.

Przeczytaj również: Biuro podróży: Zarobki, prowizje i benefity. Czy warto pracować?

Kluczowe kroki po powrocie do domu: jak nie przegapić terminów i szans

Po powrocie do domu nie odkładaj sprawy na później. Systematyczne działanie pozwoli Ci skutecznie dochodzić swoich praw:

1. Zgromadź całą dokumentację: Uporządkuj wszystkie zebrane na lotnisku dokumenty, paragony, bilety, karty pokładowe.
2. Przygotuj reklamację do linii lotniczej: Sprawdź na stronie internetowej przewoźnika, czy mają gotowy formularz. Jeśli nie, sporządź pismo, powołując się na Rozporządzenie 261/2004 i dołączając wszystkie dowody.
3. Przygotuj reklamację do biura podróży: W osobnym piśmie (lub, jeśli wolisz, po rozpatrzeniu reklamacji do linii lotniczej) sporządź reklamację do organizatora, powołując się na ustawę o imprezach turystycznych. Zażądaj obniżenia ceny, zwrotu kosztów i zadośćuczynienia za "zmarnowany urlop".
4. Zachowaj potwierdzenia wysyłki: Zawsze wysyłaj reklamacje listem poleconym za potwierdzeniem odbioru lub e-mailem, zachowując potwierdzenie nadania/wysłania.
5. Monitoruj terminy: Pamiętaj o krótkim, rocznym terminie przedawnienia roszczeń wobec linii lotniczej w Polsce. Jeśli linia nie odpowie w ciągu 30 dni lub odrzuci Twoje roszczenie, rozważ dalsze kroki (ULC, sąd).
6. Rozważ skorzystanie z pomocy prawnej: Jeśli sprawa jest skomplikowana lub napotykasz opór, nie wahaj się skorzystać z usług prawnika lub firmy specjalizującej się w odszkodowaniach lotniczych.